Jason Harris

# Sistemas de coordenadas celestes

Un requisito básico para estudar os ceos é determinar onde están as cousas no ceo. Para especificar as posicións no ceo, os astrónomos desenvolveron diversos sistemas de coordenadas. Cada un utiliza unha grade de coordenadas que se proxecta na esfera celeste, en analoxía co sistema de coordenadas xeográficas que se emprega na superficie da Terra. Os sistemas de coordenadas difiren só na escolla do plano fundamental que divide o ceo en dous hemisferios iguais ao longo dun círculo máximo (o plano fundamental do sistemas xeográfico é o ecuador da Terra). Cada sistema de coordenadas leva o nome do que se escolleu como plano fundamental.

## O sistema de coordenadas ecuatoriais

O Sistema de coordenadas ecuatoriais é probabelmente o sistema de coordenadas celestes máis empregado. É tamén o que se relaciona máis de preto co Sistema de coordenadas xeográficas porque empregan o mesmo plano fundamental e os mesmos polos. A proxección do ecuador da Terra na esfera celeste coñécese como Ecuador celeste. Do mesmo xeito, a proxección dos polos xeográficos na esfera celeste define os polos celestes norte e sur.

Porén, hai unha diferenza importante entre os sistemas de coordenadas ecuatoriais e xeográficas: o sistema xeográfico está fixo na Terra; rota segundo rota a Terra. O sistema ecuatorial está fixado nas estrelas

na verdade, as coordenadas ecuatoriais non están fixadas de todo nas estrelas. Le precesión. Tamén se se utiliza a hora angular no canto da ascensión recta, o sistema ecuatorial está fixo na Terra, non nas estrelas.

, polo que parece rotar ao longo do ceo coas estrelas, aínda que, por suposto, realmente é a Terra a que rota baixo o ceo fixo.

O ángulo latitudinal (relacionado coa latitude) do sistema ecuatorial chámase Declinación (Dec en abreviatura). Mide o ángulo dun obxecto por riba ou por baixo do Ecuador celeste. O ángulo lonxitudinal chámase ascensión recta (AR en abreviatura). Mide o ángulo dun obxecto ao leste do Equinoccio vernal. Ao contrario da lonxitude, a ascensión recta normalmente mídese en horas no canto de graos porque a rotación aparente do sistema de coordenadas ecuatoriais está relacionado de preto co tempo sideral e co ángulo horario. Dado que unha rotación completa do ceo tarda 24 horas en completarse, hai (360 graos / 24 horas) = 15 graos nunha hora de ascensión recta.

As coordenadas ecuatoriais dos obxectos afastados e as estrelas non varían de maneira apreciábel durante duracións de tempo breves, dado que non se ven afectados polo movemento diúrno (a rotación diaria aparente do ceo arredor da Terra. Porén, lembre que isto leva un día sideral en contraposición cun día solar). Son coordenadas axeitadas para crear catálogos de estrelas e obxectos afastados (lembre que as coordenadas galácticas tamén funcionan ben, pero son incómodas de usar desde un punto de vista terrestre). Porén, hai efectos que fan que a AR e a Dec dos obxectos varíen co tempo, principalmente, a precesión, a nutación e o movemento propio, sendo este último o menos importante. As coordenadas ecuatoriais, polo tanto, indícanse normalmente cunha época axeitada para ter en conta a precesión. As épocas populares inclúen J2000.0 (ano xuliano 2000) e B1950.0 (ano besseliano 1950).

## O sistema de coordenadas horizontais

O sistema de coordenadas horizontais emprega o horizonte local do observador como plano fundamental. Isto divide comodamente o ceo no hemisferio superior que se pode ver e o hemisferio inferior, que non se pode (porque a Terra está no medio). O polo do hemisferio superior chámase cénit. O polo do hemisferio inferior chámase nadir. O ángulo dun obxecto por riba ou por baixo do horizonte chámase altitude (Alt en abreviatura). O ángulo dun obxecto arredor do horizonte (medido desde o punto norte, cara o leste) chámase acimut. O sistema de coordenadas horizontais chámase ás veces sistema de coordenadas Alt/Az.

O sistema de coordenadas horizontais está fixo na Terra, non nas estrelas. Polo tanto, a altitude e o acimut dun obxecto cambian co tempo, segundo o obxecto semella moverse polo ceo. Ademais, dado que o sistema horizontal se define polo horizonte local, o mesmo obxecto visto desde varios lugares da Terra ao mesmo tempo ten valores distintos de altitude e de acimut.

As coordenadas horizontais son moi útiles para determinar as horas de ascensión e de ocaso dun obxecto no ceo. Canto un obxecto ten unha altitude=0 graos, estase erguendo (se o seu acimut é < 180 graos) ou poñendo (se o seu acimut é > 180 graos).

## O sistema de coordenadas eclípticas

O sistema de coordenadas eclípticas emprega a Eclíptica como plano fundamental. A Eclíptica é a ruta que o Sol semella seguir polo ceo no curso dun ano. Tamén é a proxección do plano orbital da Terra sobre a esfera celeste. O ángulo latitudinal chámase latitude eclíptica e o ángulo lonxitudinal chámase lonxitude eclíptica. Como a ascensión recta do sistema ecuatorial, o punto cero da lonxitude eclíptica é o Equinoccio vernal.

Para que pensas que é útil un sistema de coordenadas como este? Se pensaches en cartografar os obxectos do Sistema Solar, acertaches! Cada planeta (excepto Plutón) orbita arredor do Sol en aproximadamente o mesmo plano, polo que parecen estaren sempre preto da Eclíptica (&ie; sempre teñen latitudes eclípticas pequenas).

## O sistema de coordenadas galácticas

O sistema de coordenadas galácticas emprega a Vía Láctea como plano fundamental. O ángulo latitudinal chámase latitude galáctica e o ángulo lonxitudinal chámase lonxitude galáctica. Este sistema de coordenadas é útil para estudar a galaxia mesma. Por exemplo, pódese querer saber como cambia a densidade das estrelas en función da latitude galáctica ou como de plano é o disco da Vía Láctea.